
Từng là tài xế và cận vệ của trùm khủng bố Osama bin Laden, Salim Hamdan giờ đây đã bị kết tội trong phiên tòa xét xử tội ác chiến tranh đầu tiên của Mỹ ở vịnh Guantanamo.
Người thân cận
Ngày 11.9.2001, cả thế giới chấn động bởi sự kiện khủng bố kinh hoàng trong lòng nước Mỹ. Qua điều tra, giới chức Mỹ nhanh chóng khẳng định vụ khủng bố này là do tổ chức al-Qaeda của Osama bin Laden gây ra. Một tháng sau, Mỹ phát động cuộc chiến tranh nhằm vào Afghanistan, nơi được cho là sào huyệt của mạng lưới khủng bố al-Qaeda. Trong cuộc truy lùng tàn quân Taliban và al-Qaeda, lực lượng vũ trang thân Mỹ của Afghanistan đã bắt được một người có tên là Salim Hamdan tại một chốt kiểm soát. Sau khi bị bắt, Salim Hamdan khai mình là tài xế riêng của Osama bin Laden. Ngay lập tức, Salim Hamdan được phía Afghanistan chuyển giao cho quân đội Mỹ.
Hãng tin BBC dẫn lời Jonathan Mahler, tác giả một cuốn sách về vụ án Hamdan, cho biết nhân vật này là một trẻ mồ côi, chào đời tại Hadramout, Yemen vào khoảng năm 1970. Lớn lên, Hamdan làm nghề lái taxi. Vào năm 1996, khi đang làm việc tại thủ đô Sanaa của Yemen thì Hamdan được tuyển vào lực lượng thánh chiến. Dù không phải là người đặc biệt mộ đạo, nhưng Hamdan vẫn quyết định cùng 35 người Hồi giáo khác đi tới Tajikistan. Đây chính là nơi lực lượng du kích Hồi giáo hoạt động khá mạnh nhằm chống lại chính phủ nước sở tại, vốn được Nga ủng hộ. Sau đó, Hamdan tìm đường đến Afghanistan nhưng đã bị chặn lại ở biên giới sau 6 tháng trèo đèo lội suối. Đây chính là lúc lực lượng của Hamdan cầu cứu Osama bin Laden, người vừa tới Afghanistan sau khi bị trục xuất khỏi Sudan. Chẳng bao lâu sau, Hamdan trở thành tay chân thân tín của ông trùm khủng bố.
BBC cũng dẫn lời luật sư bào chữa cho Hamdan nói rằng thân chủ của ông bắt đầu làm việc cho bin Laden từ năm 1997 tại một nông trại của trùm khủng bố ở ngoại vi thành phố Kandahar, miền nam Afghanistan. Vị luật sư này nói rằng Hamdan thường chở bin Laden đi lại trong một chiếc xe bán tải hiệu Toyota và nhận mức lương tháng 200 USD. Bên cạnh vai trò tài xế, Hamdan còn là cận vệ của bin Laden. Theo các nhà điều tra Mỹ, Hamdan được trang bị vũ khí để bảo vệ trùm khủng bố.
Năm 2002, Hamdan bị đưa tới vịnh Guantanamo, nơi một trại giam đặc biệt vừa được thiết lập để giam giữ các nghi phạm khủng bố. Điều này có nghĩa là người tài xế taxi đến từ Yemen ngày nào giờ bị coi là một nghi phạm khủng bố cực kỳ nguy hiểm.
Vụ án phức tạp
Sau khi bị bắt, Salim Hamdan bị buộc tội “âm mưu khủng bố và cung cấp vật liệu hỗ trợ khủng bố”, theo hãng tin AP. Tuy nhiên, sau đó một quan tòa đã ra phán quyết rằng thủ tục xét xử được áp dụng lúc đó là vi hiến và vào tháng 6.2007, các lời buộc tội đối với

Hamdan bị hủy bỏ. Người lái xe của bin Laden từ đó phải ngồi tù với tư cách là “một chiến binh của kẻ thù” và không được xét xử. Đến giữa tháng 7.2008 vừa qua, những tội danh mới đã được thêm vào và Hamdan chính thức phải ra hầu tòa.
Điều gây tranh cãi trong vụ án này đó là việc xác định tình trạng pháp lý của tù nhân Hamdan. Chính quyền Bush muốn xét xử Hamdan như một nghi phạm khủng bố nên luôn khăng khăng rằng những trường hợp bị bắt trong “Cuộc chiến chống khủng bố” sẽ không được hưởng sự bảo vệ của Công ước Geneve về tù binh chiến tranh. Tuy nhiên, những người chỉ trích Chính phủ Mỹ lại cho rằng Hamdan là “một chiến binh của kẻ thù nước Mỹ”. Hamdan bị bắt khi đang tham gia lực lượng chiến đấu của kẻ thù, vì thế phải được đối xử như một tù binh chiến tranh. Quá trình tranh cãi này đã dẫn đến việc Bộ Quốc phòng Mỹ thành lập một tòa án xem xét tư cách người tham chiến để xác định các trường hợp bị bắt giữ có đáp ứng các quy định về “chiến binh của kẻ thù” hay không.
Sau khi tiến hành thẩm tra, tòa án của Bộ Quốc phòng Mỹ đã kết luận về trường hợp của Hamdan như sau: Người bị bắt đã làm tài xế riêng cho Osama bin Laden trước và sau vụ 11.9.2001. Ngoài vai trò là tài xế, người bị bắt còn tham gia nhóm cận vệ của bin Laden và được trang bị vũ khí. Với những vai trò trên, người bị bắt đã có những hiểu biết quan trọng về các chiến dịch của al-Qaeda và có liên lạc với một số nhân vật cấp cao của tổ chức này. Một trong những bí danh của người bị bắt đã được tìm thấy trên danh sách các thành viên al-Qaeda chứa trong ổ cứng máy tính của một cơ sở al-Qaeda. Bên cạnh đó, tòa án của quân đội Mỹ cũng kết luận rằng dù Hamdan nói mình không tham gia tập luyện trong các trại huấn luyện khủng bố, nhưng đã chở bin Laden đến những trại này để ông trùm huấn luyện. Có nghĩa là Hamdan đã hỗ trợ cho việc huấn luyện khủng bố. Khi bị bắt, Hamdan cũng có mang theo vũ khí.
Với những kết luận trên, tòa án của quân đội Mỹ đã khẳng định rằng Hamdan có tham gia vào các hoạt động thù địch nhằm vào lực lượng của Mỹ và đồng minh, đồng thời ý thức rõ việc làm của mình. Trong khi đó, Hamdan, thông qua luật sư bào chữa, vẫn khăng khăng rằng mình chỉ làm thuê cho Osama bin Laden mà không hề biết những hoạt động khủng bố của tổ chức al-Qaeda. Hamdan còn kể rằng bản thân đã bị tra tấn trong suốt thời gian ở Guantanamo. Sau gần 7 năm hợp tác với cơ quan điều tra quân đội, đến cuối tháng 4.2008, Hamdan đã tuyên bố tẩy chay với lý do “trại tù Guantanamo là nơi không có công lý”.
Trừng phạt
Bất chấp nhiều tranh cãi, rốt cuộc thì các thủ tục điều tra và xét xử vẫn được tiến hành. Đến ngày 21.7.2008, phiên xét xử chính thức đầu tiên đối với Hamdan đã được mở. Đây là phiên tòa xét xử tội ác chiến tranh đầu tiên ở Guantanamo. Đến ngày 7.8, Tòa án quân sự tại Guantanamo đã tuyên bố Hamdan phạm tội hỗ trợ khủng bố, cụ thể là làm tài xế và vệ sĩ cho bin Laden, người mà Hamdan biết rõ là chỉ huy của một tổ chức khủng bố. Tuy nhiên, tòa đã bác hàng loạt lời buộc tội đối với Hamdan trước đó, trong đó có các tội danh như cùng với al-Qaeda lên kế hoạch tấn công thường dân, phá hoại tài sản và giết người...
Với những tội danh trên, Hamdan đối mặt với mức án cao nhất là chung thân nhưng vào ngày 8.8 qua, các quan tòa quân sự Mỹ chỉ đưa ra mức án tù 5 năm 6 tháng. Theo BBC, sau phán quyết đầu tiên của tòa án, giới chức Nhà Trắng đã lên tiếng khẳng định quá trình xét xử được tiến hành đúng pháp luật. Trong khi đó, các nhóm hoạt động nhân quyền thì lại chỉ trích rằng Hamdan đã bị xét xử không công bằng và luật sư riêng của Hamdan cho biết sẽ kháng án.
Chưa biết việc kháng án của Hamdan sẽ đi đến đâu. Tuy nhiên, có thể thấy một điều là dường như quân đội Mỹ đã không khai thác được thông tin giá trị nào từ nhân vật này. Là tài xế và vệ sĩ riêng của Osama bin Laden, hẳn Hamdan biết rất nhiều về ông trùm khủng bố, kẻ đứng đầu danh sách truy nã của Mỹ. Thói quen đi lại, nơi ăn chốn ở của bin Laden, phương pháp bảo vệ cho trùm khủng bố là những điều không hề xa lạ đối với Hamdan. Kể từ sau khi bị bắt, nhân vật này đã có thái độ hợp tác. Theo lời một số nhân chứng, Hamdan cũng tỏ ra xúc động khi xem lại băng ghi hình vụ tấn công tòa tháp đôi ở New York vào ngày 11.9.2001. Tuy nhiên, giới quân sự Mỹ dường như đã không khai thác được thông tin hữu ích nào phục vụ cho việc bắt giữ nhân vật số 1 của mạng lưới al-Qaeda, Osama bin Laden. Kết quả là gần 7 năm sau khi vụ khủng bố 11.9 xảy ra và cũng ngần ấy thời gian kể từ khi Hamdan bị bắt, nguy cơ khủng bố nhằm vào nước Mỹ cũng như cả thế giới vẫn còn ở mức nguy hiểm; ông trùm Osama bin Laden cũng chưa sa lưới.